Achilles i wojna trojańska – pięta Achillesa i Iliada

Achilles to najdzielniejszy z greckich wojowników pod Troją i główny bohater „Iliady” Homera. Był niemal nieśmiertelny – zginął od strzały, która trafiła go w jedyne słabe miejsce: piętę. Stąd „pięta Achillesa”, a nawet nazwa ścięgna w naszej nodze. Opowiadamy, kim był Achilles, jak wybuchła wojna trojańska, o czym jest „Iliada” i jak wyglądała słynna tarcza Achillesa – dziś odtworzona na srebrnych monetach.

Kim był Achilles?

Achilles był synem Peleusa, króla Myrmidonów, i morskiej bogini Tetydy. Według późniejszej tradycji matka zanurzyła niemowlę w wodach Styksu, rzeki podziemi, by uczynić je nieśmiertelnym. Trzymała je za piętę – i tylko to miejsce pozostało bezbronne. Wychowywał go mądry centaur Chiron.

Wyrocznia dała Achillesowi wybór: długie, spokojne i zapomniane życie albo krótkie, ale pełne chwały. Tetyda, chcąc uchronić syna przed wojną, ukryła go na wyspie Skiros przebranego za dziewczynę. Zdemaskował go dopiero sprytny Odyseusz: wśród podarunków dla królewskich córek położył broń – i tylko „dziewczyna” Achilles po nią sięgnęła. Achilles wybrał chwałę i popłynął pod Troję.

Jak wybuchła wojna trojańska?

Na weselu Peleusa i Tetydy bogini niezgody Eris rzuciła złote jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. O jabłko pokłóciły się Hera, Atena i Afrodyta, a rozstrzygnąć spór miał trojański królewicz Parys. Wybrał Afrodytę, która obiecała mu najpiękniejszą kobietę świata – Helenę, żonę króla Sparty Menelaosa. Gdy Parys uprowadził Helenę do Troi, Grecy pod wodzą brata Menelaosa, Agamemnona, króla Myken, wyruszyli na wojnę. Oblężenie trwało dziesięć lat.

Iliada – streszczenie

„Iliada” Homera nie opisuje całej wojny, tylko kilkadziesiąt dni w jej dziesiątym roku. Jej tematem jest gniew Achillesa:

  • Agamemnon odbiera Achillesowi brankę Bryzeidę. Urażony Achilles wycofuje się z walki – i Grecy zaczynają przegrywać,
  • przyjaciel Achillesa, Patroklos, rusza do boju w jego zbroi, by odstraszyć Trojan. Ginie z ręki Hektora, najdzielniejszego z Trojan, syna króla Priama,
  • zrozpaczony Achilles wraca do walki. Hefajstos wykuwa dla niego nową zbroję i słynną tarczę,
  • Achilles zabija Hektora w pojedynku pod murami Troi i włóczy jego ciało za rydwanem,
  • nocą do namiotu Achillesa przychodzi stary Priam i błaga o wydanie ciała syna. Achilles wzruszony oddaje je – „Iliada” kończy się pogrzebem Hektora.

Pięta Achillesa – śmierć bohatera

Śmierci Achillesa nie opisuje „Iliada”, tylko późniejsze mity. Parys wypuścił strzałę, którą bóg Apollo skierował prosto w piętę Achillesa – jedyne miejsce, w którym bohater był śmiertelny. Dziś „pięta Achillesa” oznacza czyjś słaby punkt. W XVII wieku od imienia bohatera nazwano też ścięgno Achillesa, łączące mięsień łydki z kością piętową.

Wojnę zakończył dopiero podstęp Odyseusza – koń trojański. Więcej przeczytasz w artykule Odyseusz – kim był, koń trojański i przygody z Odysei.

Tarcza Achillesa

W XVIII księdze „Iliady” Homer opisuje tarczę, którą Hefajstos wykuł dla Achillesa. Bóg kowali przedstawił na niej cały świat: ziemię, niebo, morze, słońce, księżyc i gwiazdy, miasto w czasie pokoju – z weselem i sądem – oraz miasto oblężone, żniwa, winobranie, pasterzy i tańczącą młodzież, a wszystko otoczone nurtem Okeanosu. To jeden z najsłynniejszych opisów dzieła sztuki w literaturze.

Tę tarczę odtworzyła w srebrze Mennica Polska: Tarcza Achillesa 4 oz ma formę wklęsłej tarczy o średnicy 90 mm, w całości pokrytej 24-karatowym złotem, z koncentrycznymi pierścieniami scen wybitych w ultra wysokim reliefie i rydwanem w centrum.

Czy Troja istniała naprawdę?

Tak – ruiny Troi leżą na wzgórzu Hisarlik w dzisiejszej Turcji. W latach 70. XIX wieku odkopał je Heinrich Schliemann, który potem w Mykenach znalazł złotą maskę pośmiertną nazwaną maską Agamemnona. Dziś wiadomo, że jest starsza niż legendarny król, ale nazwa została. Historię Achillesa przypomniał szerokiej publiczności film „Troja” z 2004 roku z Bradem Pittem w roli Achillesa.

Achilles i wojna trojańska na monetach

Więcej monet z herosami znajdziesz w kategorii Mitologia grecka, a bogów walczących pod Troją po obu stronach opisujemy w artykule Bogowie greccy – lista, atrybuty i najważniejsze mity.

Najczęstsze pytania

Dlaczego pięta Achillesa była jego słabym punktem?

Według mitu matka, Tetyda, zanurzyła go w Styksie, trzymając za piętę – tylko to miejsce nie zostało uodpornione.

Kto zabił Achillesa?

Parys, strzałą z łuku, którą bóg Apollo skierował w jego piętę.

Kto zabił Hektora?

Achilles, w pojedynku pod murami Troi – w zemście za śmierć Patroklosa.

O czym jest Iliada?

O gniewie Achillesa w dziesiątym roku wojny trojańskiej: od kłótni z Agamemnonem, przez śmierć Patroklosa i Hektora, po pogrzeb Hektora.

Skąd nazwa ścięgno Achillesa?

Od mitycznej pięty Achillesa – nazwę nadał mu w XVII wieku flamandzki anatom.

Podsumowanie

Achilles to symbol odwagi, chwały i ludzkiej słabości ukrytej nawet w największym bohaterze. Jeśli chcesz mieć jego legendę w srebrze, zobacz Tarczę Achillesa 4 oz z Mennicy Polskiej albo Tarczę Achillesa 2 oz, lub napisz do nas – pomożemy wybrać.