Próby złota i srebra – 999, 925, 585. Co to jest tombak?
Na pierścionku widzisz „585”, na łańcuszku „925”, a na monecie „999”. Te liczby to próba, czyli informacja, ile czystego kruszcu jest w stopie. Wyjaśniamy, jakie są próby złota i srebra, jak przeliczyć je na karaty, co znaczą oznaczenia na monetach i czym jest tombak, który często udaje złoto.
Co to jest próba złota i srebra?
Próba mówi, ile części czystego metalu przypada na 1000 części stopu. Złoto próby 585 zawiera więc 58,5% czystego złota, a resztę stanowią inne metale, najczęściej miedź, srebro, cynk lub pallad. Dodatki zmieniają kolor (złoto żółte, czerwone, białe) i utwardzają stop. Czyste złoto i srebro są miękkie, więc biżuteria z nich szybko by się rysowała i wyginała.
Jakie są próby złota? Tabela
| Próba | Zawartość złota | Karaty | Gdzie się ją spotyka |
|---|---|---|---|
| 999,9 / 999 | 99,99% / 99,9% | 24 K | sztabki i monety inwestycyjne, np. Maple Leaf, Filharmonik |
| 916,7 | 91,67% | 22 K | monety Krugerrand, American Eagle, Britannia (do 2012 r.) |
| 750 | 75% | 18 K | droższa biżuteria, zegarki |
| 585 | 58,5% | 14 K | najpopularniejsza próba biżuterii w Polsce |
| 500 | 50% | 12 K | rzadko, starsza biżuteria |
| 375 | 37,5% | 9 K | tańsza biżuteria |
| 333 | 33,3% | 8 K | najtańsza biżuteria, głównie z Niemiec |
Jaka próba złota jest najlepsza? To zależy, do czego. Do inwestowania liczy się czystość, czyli 999,9 lub 916,7, bo płacisz za gramy czystego złota. W biżuterii najczęściej wybiera się 585: jest trwała, odporna na zarysowania i tańsza niż 750.
Karaty a próba – jak przeliczyć?
Karat to inny sposób zapisu tej samej informacji. Czyste złoto ma 24 karaty, więc 1 karat to 1/24 stopu. Żeby przeliczyć karaty na próbę, podziel liczbę karatów przez 24 i pomnóż przez 1000. Na przykład 14 K to 14 ÷ 24 × 1000 ≈ 585. Uwaga: karaty złota to coś innego niż karaty diamentów, gdzie 1 karat to masa 0,2 g.
Jakie są próby srebra?
| Próba | Zawartość srebra | Gdzie się ją spotyka |
|---|---|---|
| 999,9 / 999 | 99,99% / 99,9% | monety kolekcjonerskie i bulionowe, sztabki srebra |
| 958 | 95,8% | srebro Britannia, dawne monety brytyjskie |
| 925 | 92,5% | tzw. srebro sterling: biżuteria, sztućce |
| 900 | 90% | stare monety obiegowe, np. dolary USA sprzed 1935 r. |
| 835 / 800 | 83,5% / 80% | sztućce, stare monety europejskie |
| 750 | 75% | przedwojenne polskie monety, np. 5 i 10 złotych z lat 30. |
Srebro 925 – co to znaczy?
Srebro 925, czyli sterling, zawiera 92,5% srebra i 7,5% domieszek, zwykle miedzi. To standard w biżuterii, bo czyste srebro jest za miękkie na pierścionki i łańcuszki. Srebro 925 jest wartościowe, ale to nie jest srebro inwestycyjne. Skupy wyceniają je niżej niż srebro 999, a w cenie biżuterii płacisz głównie za wykonanie, nie za kruszec.
Jakiej próby są monety kolekcjonerskie?
Współczesne srebrne monety kolekcjonerskie bije się prawie zawsze ze srebra 999 (Ag 999), a coraz częściej ze srebra 999,9. Złote monety mają zwykle próbę 999,9 (Au 999,9) albo 916,7. Dla kolekcjonera oznacza to, że moneta 1 oz zawiera pełną uncję czystego srebra lub złota. Ile to gramów, wyjaśniamy w artykule Uncja – ile to gram?
Gdzie szukać informacji o próbie?
- na samej monecie: bulionówki mają napis na rewersie, np. „1 OZ FINE SILVER 999”,
- w opisie i specyfikacji emisji: mennice podają metal, próbę, masę, średnicę i nakład,
- na certyfikacie, jeśli emisja go ma.
Na monetach nie szukaj polskiej cechy probierczej. Urząd probierczy oznacza nią biżuterię i wyroby z metali szlachetnych, a próbę monety gwarantuje mennica, która ją wybiła.
Co to jest tombak?
Tombak to stop miedzi z cynkiem, zwykle 80–95% miedzi i 5–20% cynku. Ma ciepły, złocisty kolor, dlatego od wieków służy do wyrobu tańszej biżuterii, medali, odznak i guzików. Tombak nie zawiera złota, a jego wartość jest znikoma. Problem pojawia się, gdy ktoś sprzedaje tombakowy wyrób jako złoty, na przykład na portalach ogłoszeniowych lub na targu staroci.
Jak odróżnić złoto od tombaku?
- Sprawdź oznaczenia. Złoty wyrób powinien mieć cechę probierczą lub wybitą próbę. Brak oznaczeń to pierwszy sygnał ostrzegawczy.
- Porównaj masę. Złoto jest ponad dwa razy cięższe od tombaku (gęstość ok. 19,3 g/cm³ wobec ok. 8,7 g/cm³). Tombakowy przedmiot jest więc wyraźnie lżejszy, niż wskazuje jego rozmiar.
- Obejrzyj przetarcia. Tombak z czasem ciemnieje, pokrywa się zielonkawym nalotem i może barwić skórę na zielono. Złoto nie śniedzieje.
- Magnes niewiele powie. Ani złoto, ani tombak nie przyciągają się do magnesu, więc ten test ich nie rozróżni.
- W razie wątpliwości idź do jubilera lub urzędu probierczego. Próba kwasowa lub badanie spektrometrem rozwieje wątpliwości w kilka minut.
Podobne domowe testy dla srebra opisaliśmy w artykule Jak sprawdzić, czy moneta jest srebrna? 5 domowych testów.
Najczęstsze pytania
Jaka jest najwyższa próba złota?
W praktyce 999,99, ale spotyka się ją bardzo rzadko. Standardem dla monet i sztabek inwestycyjnych jest 999,9, czyli „cztery dziewiątki”.
Ile karatów ma złoto 585?
14 karatów. Złoto 750 ma 18 karatów, a złoto 999 ma 24 karaty.
Czy srebro 925 to prawdziwe srebro?
Tak, to prawdziwe srebro z 7,5% domieszką innych metali. Jako lokata kapitału lepiej sprawdzają się jednak monety i sztabki ze srebra 999.
Czy tombak ma jakąkolwiek wartość?
Jako metal niewielką. Wartość mogą mieć jedynie przedmioty kolekcjonerskie z tombaku, np. stare odznaki czy medale.
Podsumowanie
Próba mówi, ile czystego kruszcu jest w stopie: 999 to prawie czyste złoto lub srebro, 585 to klasyczna biżuteria, a 925 to srebro sterling. Kupując monety, sprawdzaj próbę w specyfikacji emisji. Uważaj też na tombak, który tylko wygląda jak złoto. Monety z czystego kruszcu znajdziesz w kategoriach Srebrne monety i Złote monety. Jeśli masz pytanie o konkretną emisję, napisz do nas – chętnie pomożemy.